MAŁY LEKSYKON HALEMBSKI

 

ABCDEFGHIJKLŁMNOPRSŚTUVWZŹŻ

 

W


 

WAßERSTRAßE

, w okresie okupacji hitler. nazwa ulicy ► GRANICZNEJ

inf. Antoniego Ratki

WACŁAW I CIESZYŃSKI

(*1413- 1416-†1474) – książę cieszyński od 1431 (do 1442 razem z braćmi), w wyniku podziału księstwa cieszyńskiego otrzymał Cieszyn, połowę Bytomia (do 1459, z przerwą w 1452) i Siewierz (do 1443), od 1452 w Bielsku, od 1468 tylko w Bielsku; w 1451 wydał akt nadania ►KOCHŁOWIC I ►HALEMBSKIEJ KUŹNICY (w którym za 300 grzywien zastawił je Janowi i Stanisławowi RUDZKIEMU).

W Pana Dworakowym; rudzkim kalejdoskopie historycznym / [red. prowadzący Jerzy Horwat]. Ruda Śl 1994; A. Brzezina [i in.,] Halemba. historia i teraźniejszość parafii Matki Boskiej Różańcowej , Ruda Śląska 1997.

WAFLI WYTWÓRNIA

,zał. 1986 w ►KŁODNICY przy ul ►PANEWNICKIEJ; produkuje wafle do lodów, rurek greckich, polew do lodów i deserów, past i dodatków do produkcji lodów, waflowych ozdób do lodów i deserów.Właściciel Jolanta Duda
strona internetowa http://www.waflarnia.pl

W HALEMBIE W HALEMBIE PRZESMUTNO SIĘ DZIEJE

, pieśń powstała dla uczczenia 2 Powstańców z ►HALEMBY  Jana ► CIPY i Alberta ► PAKUŁY poległych 17 .08 1919, autor  nieznany, prawdopodobnie wywodził się z HALEMBY. (1919).; osnuta na tle zbrodni► GRENZCHUTZU. z jej sprawcą Otto HÖRSINGIEM,  opisanej  w Gwałty niemieckie podczas powstania.

A. Dygacz, Śląskie pieśni powstańcze, Katowice 1958.

W HALEBSKIM MŁYNIE

, jedna z dwóch pieśni (zob. W HALEMBIE HALEMBIE PRZESMUTNO SIĘ DZIEJE) tematycznie związanej z HALEMBĄ; powstała w poł. XX w.; z trzema zwrotkami i trzema zmiennymi refrenami; autor Stefan POWOL; w repertuarze Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”, spopularyzowana przez Radiową Czelodkę.

D. Świtała-Trybek, W halembskim młynie Kłodniczka płynie : pieśni ludowe Rudy Śląskiej / wybór źródeł i oprac. - Ruda Śląska, 2004.

WAGNER STRAßE

, w okresie okupacji hitlerowskiej nazwa ► RYBNICKIEJ ULICY
Informacja Stanisława Kiermesa , mieszkańca ul Rybnickiej

WALA Antoni

(*7.09.1939, Straconka k. Bielska-Białej † 16.12.2006, Katowice-Ochojec), ks.absolwent Niższego Seminarium Duchownego im. św. Jacka w Katowicach,  Śląskiego Seminarium Duchownego w Krakowie. Święcenia kapłańskie przyjął 1964 wikariusz  w parafiach: ►MATKI BOŻEJ RÓŻAŃCOWEJ W HALEMBIE (1964-1967); zasłynął jako propagator sportu; pracował też w parafiach  Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Dąbrówce Wielkiej , św. Pawła w Nowym Bytomiu (od 1968; był tam też duszpasterzem akademickim), św. Katarzyny w Czechowicach , Niepokalanego Serca NMP w Głożynach , Matki Bożej Fatimskiej w Wesołej, Wniebowzięcia NMP w Wiśle św. Jana Nepomucena w Łagiewnikach Śląskich ; w l. 1981-2006 był kapelanem w Szpitalu Wojewódzkim Tychach.

Słownik biograficzny duchowieństwa (archi)diecezji katowickiej 1922-2008 (red. nauk. Jerzy Myszor ); współpr. Damian Bednarski [et al.] ; Katowice 2009.


WALDSCHLOSS

, (Zameczek Leśny), budynek dawnej restauracji (1905/1908), secesyjny, z wykuszem narożnym, ozdobnym szczytem ; bogatymi stiukowymi obramieniami okien z salą balową, restauracjami, ekran kina; ogród (miejsce festynów letnich), dawniej kamienne lwy strzegące wyjścia ; zachowana bryła architektoniczna; wybudowany w narożniku utworzonym przez ulice MIKOŁOWSKĄ i Piotra ► SKARGI w centrum ►STAREJ KUŹNICY; pierwszy właściciel Karl Schindler; w okresie międzywojennym Jan Pyszny, Marta Pyszny (treuhandlerzy August Matyja, Plock) po II wojnie światowej upaństwowiony, później miał kilku właścicieli (m.in. Eugeniusz Mojza). Jego sala balowa pełniła funkcję hali produkcyjnej Spółdzielni Inwalidów „Zgoda”, część mieszkalna została zamieniona na biura. Obecnie użytkowany przez ►ENPOL w Gliwicach. Obok biegnie ► KRAWĘDZIOWY SZLAK TURYSTYCZNY GOP

APK zesp. Treuhandstelle Ost, sygn. 6940;  J.S. Dworak, A.Ratka. Ruda Śląska : przewodnik / Ruda Śląska 1985; B. Kopiec Ruda Śląska: zarys dziejów. Cz. 3, Kochłowice, Bykowina, Halemba, Kłodnica, Stara Kuźnica, Wirek. Ruda, 2009.


Foto kliknij tutaj

WALENTY ŚWIĘTY

, obraz postaci ubranej w strój biskupi, uzdrawiającej leżącego u jego stóp chłopca chorego na epilepsję, darowany dla ►MATKI BOSKIEJ RÓŻAŃCOWEJ KOŚCIOŁA W HALEMBIE przez ►ZWIĄZEK  ŚW. RODZINY , wykazywany w spisie inwentarza w 1936; do budowy balkonów znajdował się pod chórem nad gł. drzwiami wejściowymi.

AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 0772.

WASSER JAMNA

,jedna z nazw ►JAMNY (XVI w)

WAŚ Wiktor

(*15.06.1908, Żywiec-†5.09.1965, Berno), nauczyciel wychowania fizycznego; od 1931 w ►SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 24 IM. POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH; zastępca kierownika szkoły; piłkarz RKS ►GWIAZDA HALEMBA (1931-1934); uczestnik ►DRUGIEJ WOJNY ŚWIATOWEJ; internowany w Szwajcarii, gdzie pozostał po zakończeniu działań wojennych.

T. Wawoczny, Leksykon piłkarzy GKS Grunwald Ruda Śląska, Ruda Śląska 2005.

Waś Wiktor

WAWRZYNEK Franciszek

(*28.09.1892, Halemba-†23.03.1953, Halemba), właściciel restauracji U WAWRZYNKA; sponsor zawodów kolarskich w HALEMBIE; działacz samorządowy – czł. Komisji Rewizyjnej Gminnej Rady Narodowej w Halembie; z-ca sekretarza ZWIĄZKU WETERANÓW POWSTAŃ ŚLĄSKICH W HALEMBIE ojciec Henryka W., brat Ryszarda W., Karola W.

AKAD, ks.: pogrzebowa parafii Matki Boskiej Różańcowej w Halembie, ślubów parafii Matki Boskiej Różańcowej w Halembie; APK zesp. Gmina Halemba sygn. 7.

WAWRZYNEK Helmut

, także Henryk , pseud. „Strach”, (*8.12. 1923, Halemba-†5.04.2009 Düsseldorf), piłkarz, zaw. ► ODDZIAŁU MŁODZIEŻY POWSTAŃCZEJ W HALEMBIE; 2 (2-0-0) medale mistrzostw OMP woj. śląskiego 1 m (1936, 1938). Pochowany na ► CMENTARZU PARAFIALNYM W HALEMBIE

T. Wawoczny, Leksykon piłkarzy GKS Grunwald Ruda Śląska, Ruda Śląska 2005.; inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu parafialnym w Halembie.

WAWRZYNEK Karol

(*1891, Halemba-2.09.1968, Ruda Śl. Halemba), ślusarz; działacz sport.; od 1923 współorganizator wyścigów kolarskich w Halembie (zob. KOLARSTWO), s. Franciszka W., brat Ryszarda W. Mieszkał przy ul PIERWSZEGO MAJA, pochowany na CMENTARZU PARAFIALNYM W HALEMBIE.
AKAD, księga pogrzebowa parafii Matki Boskiej Różańcowej w Halembie

WAWRZYNEK Ryszard

(*25.02.1899, Halemba-†28.08.1988, Ruda Śl.), działacz społ.-polit., sportowy; niepodległościowy; uczestnik wojny pol.-bolszewickiej; czł. ►POLSKIEJ ORGANIZACJI WOJSKOWEJ GÓRNEGO ŚLĄSKA; w l.1920-1921 pracownik Wydziału Obrachunkowego Polskiego Komitetu Plebiscytowego na► KATOWICKI POWIAT, uczestnik II  i III ►POWSTANIA ŚLĄSKIEGO, wachmistrz Gminnej Straży Obywatelskiej w Halembie; od 1919 czł. ► TOWARZYSTWA GIMNASTYCZNEGO SOKÓŁ W HALEMBIE, w l. 1920-1921 czł drużyny piłki nożnej KS ►GWIAZDA HALEMBA, od 1923 KS Wawel Wirek; od 1924 organizator ruchu sport. w Skarbofermie; działacz  chadecki. Po ► DRUGIEJ WOJNIE ŚWIATOWEJ pracownik ►GMINY HALEMBA, prezes ►STRONNICTWA PRACY w HALEMBIE; w 1946 reaktywował RKS Gwiazda Halemba, czł. Koła Miejscowego ►ZWIĄZKU BOJOWNIKÓW O WOLNOŚĆ I DEMOKRACJĘ W HALEMBIE, pochowany na ►CMENTARZU PARAFIALNYM W HALEMBIE.

A. Steuer, Z dziejów rudzkiego sportu, Ruda Śl. 2004; T. Wawoczny, Leksykon piłkarzy GKS Grunwald Ruda Śląska, Ruda Śląska 2005.

Wawrzynek Ryszard

WAWRZYNEK

, restauracja, w nieistniejącym budynku przy ►PIERWSZEGO MAJA ULICY w okolicy ►CMENTARZA KOMUNALNEGO, własność rodziny W. m.in. Franciszek W. (zob. też Karol ►W. ), siedziba zarządu Towarzystwa Cyklistów ►STRZAŁA HALEMBA, czynna do l. 50 XX w. ; w l. 70 XX w. zmieniła właściciela („U Jasia”), po wyburzeniu,  pod koniec l. 80 XX w. w pobliżu wybudowano restaurację ►WIŚNIOWY SAD

B. i A. Podgórscy, Nazwy terenowe i miejscowe w Rudzie Śląskiej : od Abesynii do Żylety : leksykon toponimiczno-ojkonimiczny z antologią tekstów źródłowych, Ruda Śląska, Szczecin :2014.

Restauracja Wawrzynek

WAWRZYŃCA

, nazwa bliżej nie zlokalizowanej ulicy w ►STAREJ KUŹNICY; w dostępnych źródłach występuje w 1945 do końca l. 50 XX.; mieszkańcem był Józef Wieczorek – prezes ►OCHOTNICZEJ STRAŻY POŻARNEJ W STAREJ KUŹNICY; niewykluczone że, była to pierwotna nazwa ►MIODOWEJ Ulicy.

AKAD Katowice, zesp. Księga pogrzebowa parafii Matki Boskiej Różańcowej w Halembie, APK OT Pszczyna; zesp. Starostwo Powiatowe w Pszczynie, sygn. 270.

 

WCZASOWE OŚRODKI KOPALNI HALEMBA

, miejsca górniczego odpoczynku administrowane przez kopalnię HALEMBA: ► CZECHOWICE, Ciechocinek (od 1977), w W.O. Górnik ►DUSZNIKI ZDRÓJ, Ustroń Morski, OW Regle w Zakopanem, Górniczym O.W. Leczniczym Magnolia w Ustroniu- Zawodziu.

APK, zesp. Komitet Miejski Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, sygn. 427,429,430; L. Kuś, R. Marek, 10 lat Kopalni Węgla Kamiennego "Halemba" : Ruda Śląska, lipiec 1967 r; H. Buszman, [et.al.] 40 lecie KWK "Halemba" 1957 – 1997, Chorzów 1997.

Ośrodek wczasowy kopalni węgla kamiennego Halemba Magnolia w Ustroniu; w środku Jadwiga Krzyżaniak -kierownik z orkiestrą góralską


WESOŁKA

, nazwa topograficzna BAGNA w STAROKUŹNICZYM LESIE


WETERYNARYJNA PRZYCHODNIA

, lecznica zwierząt; zał.1968 w ►GMINY HALEMBA BUDYNKU p.n. Państwowa lecznica dla zwierząt najstarsza przychodnia w Rudzie Śląskiej, od 1990 jako prywatna lecznica; chirurgia, stomatologia, profilaktyka, lecznictwo, szczepienia; kadrę tworzą: lek. wet.: Henryk Błaszczyk, Grażyna Błaszczyk, Karolina Błaszczyk-Groja.

https://pl-pl.facebook.com/weterynarz.rsl


WĘDKARSTWO

,popularna forma rekreacji i sportu, w ►HALEMBIE uprawiana co najmniej od okresu międzywojennego; terenem w. była rz. ►KŁODNICA; świadczą o tym fotografia zamieszczona poniżej, oraz tragiczny wypadek jakiemu uległ podczas wędkowania zakończony śmiercią wędkarza Jana Gracki ze► STAREJ KUŹNICY w 1930; rozwój form zorganizowanych został zapoczątkowany w 1981 (zob. ►POLSKI ZWIĄZEK WĘDKARSKI KOŁO NR 82 PRZY KOPALNI HALEMBA), terenami w. są: ►KISZKA, ►KORYTNIK I, ►KORYTNIK II (działalność hodowlana, sportowa-w. spławikowe)
AKAD, księga zgonów parafii Matki Boskiej Różańcowej w Halembie t. 1; A. Brzezina [i in.,] Halemba.historia i teraźniejszość parafii Matki Boskiej Różańcowej , Ruda Śląska 1997;; U miłośniaków moczenia kija, Gazeta Lokalna 1998 nr 1; 15 lat minęło, Wiadomości Rudzkie 2006, nr 12; T. Piątkowski, Srebrne wesele halembskich wędkarzy, Wiadomości Rudzkie 2006, nr 19.

Wędkarstwo rzeczne (w latach 30 XX w)

WIADOMOŚCI PARAFIALNE

,  podtytuł „Patronko naszej parafii, Królowo naszej parafii Królowo Różańca św. módl się za nami”; gazeta parafialna wydawana z inicjatywy Ks. Hugona ► CEDZICHA w l.1938-1939; pierwsze czasopismo ukazujące się w ► HALEMBIE.

A. Brzezina [i in.] Halemba. historia i teraźniejszość parafii Matki Boskiej Różańcowej Ruda Śląska 1997

WICIK Augustyn

(٭16.08.1895, Halemba-†19.02.1956 , Nowy Bytom-Stara Kuźnica), sportowiec; zał. KS ►GWIAZDA HALEMBA; czł. drużyny piłki nożnej (1920-1922), wystąpił w pierwszym meczu tej drużyny; zał. i prezes (1932-1939) KS ► STRZELEC STARA KUŹNICA; skarbnik koła ►ZWIĄZKU WETERANÓW POWSTAŃ ŚLĄSKICH W STAREJ KUŹNCY; wędkarz, hodowca kanarków. Zasłużony dla GKS ►GRUNWALD Ruda Śląska.

APK. OT Pszczyna, zesp. Starostwo Pszczyńskie, sygn. 277; T. Wawoczny, Leksykon piłkarzy GKS Grunwald Ruda Śląska, Ruda Śląska 2005

Wicik Augustyn

WICIK Jan

(*12.05.1900, Halemba-?), powstaniec śląski, walczył w 7 brygadzie, 2 baonu 1 pułku powstańczego; czł. ZWIĄZKU POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH GRUPA HALEMBA, pracownik huty Pokój.

APK zesp. Związek Bojowników o Wolność i Demokrację Katowice, sygn. 544.


WIDUCH Adolf

(٭27.04.1910, Bielszowice-†14.02.1975, Ruda Śl.), nauczyciel; do 1939 w Bielszowicach; w l. 1945-1947 w ►KŁODNICY; kierownik ►SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 24 IM POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH w HALEMBIE (1947); czł.:  Powiatowej Rady Narodowej w Katowicach, Komisji Planowania Gminnej Rady Narodowej w Halembie; związany z ►POLSKIM ZWIĄZKIEM ZACHODNIM W HALEMBIE;działacz sport.; prezes RKS ►GWIAZDA HALEMBA (1947-1949), doprowadził do  scalenia halembskiego klubu z KS ► UNIA KŁODNICA.

APK , zesp. Gmina Halemba, sygn. 8, Starostwo Powiatowe w Katowicach, sygn. 550; T. Wawoczny, Górniczy Klub Sportowy, Grunwald Ruda Śląska,

Widuch Adolf


WIECZERNIK

, Grupa modlitewna ,zał. 1984 w PODWYŻSZENIA KRZYŻA ŚW. PARAFII W KŁODNICY z inicjatywy Agnieszki Mieszczanin; zręby grupy tworzyły: Aniela Zieleźnik, Wanda Cichocka, Członkinie tej grupy są współpracownicami Apostolstwa Katolickiego, (Pobożnego Zjednoczenia dla Pomnażania, Rozkrzewiania i Obrony Katolickiej Wiary- ruchu założonego przez św. Wincentego Pallotiego). Moderatorką “W.” była S. Krystyna Olearczyk; utrzymuje kontakty z Siostrami Oblatkami Serca Pana Jezusa z Urugwaju; patronat ks. proboszcza.

Strona internetowa http://klodnica.rudaslaska.org/archives/216

WIECZOREK Ryszard

(*9.04.1918, Ruda Śl. Halemba-†1.02.1996, Ruda Śl-Bielszowice), piłkarz RKS ►GWIAZDA HALEMBA; 1935-1939 w ►ODDZIELE MŁODZIEŻY POWSTAŃCZEJ W HALEMBIE; osiągnięcia 2 (2-0-0) medale mistrzostw Śląska OMP: 1 m (1936, 1938) w piłce nożnej.

T. Wawoczny, Leksykon piłkarzy GKS Grunwald Ruda Śląska, Ruda Śląska 2005.

WIECZOREK Wojciech

(*10.04.1863, Stara Kuźnica-†po 1939), działacz robotniczy, pionier pol. ruchu  związkowego; mąż  zaufania robotników huty mikołowskiej podczas pierwszego na Górnym Śląsku strajku robotniczego (1889); uwięziony za udział w strajku na 2  lata więzienia; karany 54-krotnie (m.in. za nauczenie oswojnego kosa słów hymnu narodowego; zał. Związku Wzajemnej Pomocy ; od 1904 prezes doprowadził do jej połączenia ze Związkiem Zawodowym Polskim i przyczynił się do powstania Zjednoczenia Zawodowego Polskiego z siedzibą w Bytomiu (do 1913 był jej  skarbnikiem); był zaangażowany w ruchu antyalkoholowym; czł. Towarzystwa Ksiąg Elementarnych im. Ks. Engla (wyjeżdżał z odczytami do Nadrenii-Westfalii); po 1922 pracownik magistratu w Królewskiej Hucie; na emeryturze osiadł w Piotrowicach. Zm.  prawdopodobnie w czasie okupacji hitller.; odznaczony  m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi i in.

Słownik biograficzny Ziemi Pszczyńskiej / [red. Alojzy Lysko]. Pszczyna 1994.


WIELEBA Zygfryd

(*30.04.1941.Brzozowice-Kamień- †29.06. 2015, Ruda Śl.), duchowny, proboszcz; w l. 1976-1982, wikary w MATKI BOSKIEJ RÓŻAŃCOWEJ PARAFII W HALEMBIE; proboszcz parafii Dobrgo Pasterza w Chorzowie-Batorym. Budowniczy kościoła; autor pracy proboszczowskiej Wpływ budowy kościoła w Halembie na życie religijne w tamtejszej parafii.

http://www.encyklo.pl/index. =Wieleba_Zygfryd

WIELKA DROGA

, trakt średniowieczny łączący ►KOCHŁOWICE z ►MIKOŁOWEM przez STARĄ KUŹNICĘ.

B i A. Podgórscy, Nazwy terenowe i miejscowe w Rudzie Śląskiej : od Abesynii do Żylety : leksykon toponimiczno-ojkonimiczny z antologią tekstów źródłowych, Ruda Śląska, Szczecin 2014.

WIELKI KRYZYS GOSPODARCZY

Światowe przesilanie gospodarcze 1929-1934/35 wpłynęło wielorako na życie społ.-polit. w GMINIE STARA KUŹNICA, GMINIE KŁODNICA i GMINIE HALEMBA. Najmocniej jego skutki odczuła STARA KUŹNICA, która przechodziła kryzys budżetowy (jego pochodną były skandale kryminalno-polityczne, m.in. wynikające ze spraw związanych z przydziałem i przywłaszczaniem ziemniaków dla bezrobotnych przez urzędników gminnych; wprowadzone zarządy komisaryczne, ze skutkami, które doprowadziły do secesji STAREJ KUŹNICY ZACHODNIEJ i przyłączenie jej do HALEMBY (1932); KŁODNICA wybroniła się przed próbami połączenia jej z STARĄ KUŹNICĄ WSCHODNIĄ. Zamknięcie huty Hugona w Wirku, której 80 % załogi stanowili mieszkańcy Halemby, spowodowały zmiany budżetowe w GMINIE HALEMBA; wskutek zmniejszenia dochodów MATKI BOSKIEJ RÓŻAŃCOWEJ PARAFII, od ks. Pawła LEXA wypłynęła idea przyłączenia szybu kopalni ARTUR do, HALEMBY (co dawałoby proboszczowi halembskiemu możliwość korzystania z funduszu wolnych kuksów)- próby oderwania tej jednostki przemysłowej od KOCHŁOWIC, zaogniły i tak już nie najlepsze stosunki kochłowicko-halembskie; Wskutek kryzysu finansowego parafii rozpadła się dotychczasowa rada parafialna ( w zarządzie znaleźli się teraz osoby orientacji niem.) przejściowy wpływ na młodzież halembską skupioną w STOWARZYSZENIU MŁODZIEŻY POLSKIEJ uzyskali socjaliści (ich działalność kulturalnooświatowa była wspierana przez władze polityczne województwa śląskiego); pod ich wpływem znalazł się Robotniczy Klub Sportowy GWIAZDA HALEMBA; w 1934 rodziły się w Halembie ugrupowania wzorujące się na faszyzmie włoskim (Ruch Radykalnego Uzdrowienia – z centralą w Lipinach ŚL. ), próby te wskutek zdecydowanej postawy policji (wydane zakazy organizowania Docierające z III Rzeszy informacje o zagrożeniu militarnym – spowodowały budowę BUNKRÓW (Halemba- KŁODNICA) dawały zatrudnienie młodzieży; nastąpiła aktywizacja ZWIĄZKU POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH i utworzenie ODDZIAŁU MŁODZIEŻY POWSTAŃCZEJ; na apel gminy mieszkańcy zajęli się DROBIU HODOWLĄ, hodowlą kóz, zaczęli uprawiać przydomowe ogródki.

APK, zesp.: Starostwo Powiatowe Katowice sygn. 138, Urząd Wojewódzki Śląski, sygn. 810, Wydział Powiatowy Katowice sygn. 114, 133; A. Brzezina [i in.,] Halemba. historia i teraźniejszość parafii Matki Boskiej Różańcowej , Ruda Śląska 1997; inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu parafialnym w Halembie.A. Steuer, Z dziejów rudzkiego sportu, Ruda Śl. 2004.

 

WIELKI (WIELGI) STAW

, antropogeniczny zbiornik wodny w lasach między ►BOROWĄ WSIĄ a ► HALEMBĄ w grupie ►STAWÓW HALEMBSKICH; powstał po zakończeniu eksploatacji torfowiska (stwarzającego zagrożenie pożarów); pn. krawędź tworzy potężny zwał skały płonnej (odpad po wydobyciu węgla kamiennego pobliskiej kopalni "Bielszowice"), wsch. cz. stawu, opada łagodnie ku zach. dno ukształtowane w wyniku osiadania terenu po eksploatacji węgla; pn. cz. W.S zakończona bardzo stromo. Wzdłuż krawędzi zach. brzegu stawu biegnie ścieżka, za którą jest hałda z odpadami kopalnianymi kopalni "Bielszowice"; roślinność: trzcina pospolita, pałka wąskolistna,  pałka szerokolistna. jeżogłówka gałęzista, manna Mielec, mięta polna , ponikło błotne. wierzba biała krucha; wystające znad tafli zbiornika resztki drzew; fauna: pliszki białe i żółte, łyski, kaczki krzyżówki, łabędzie nieme. Teren wędkarski i spacerowy.

B. i A. Podgórscy, Nazwy terenowe i miejscowe w Rudzie Śląskiej : od Abesynii do Żylety : leksykon toponimiczno-ojkonimiczny z antologią tekstów

źródłowych, Ruda Śląska, Szczecin, 2014. ; ww.rtpd.eu/pdf/s08_halembskiedeby


WIELKIE BAGNO

,  topograf.; nazwa odnotowana w 1827 na arkuszu 3353 niem. mapie wojsk. ► UR-MEßTISCHBLÄTCHER; na wsch. od przysiółka ►KĄTY w kierunku ► PANEWNIK.

B. i A. Podgórscy, Nazwy terenowe i miejscowe w Rudzie Śląskiej : od Abesynii do Żylety : leksykon toponimiczno-ojkonimiczny z antologią tekstów źródłowych, Ruda Śląska,  Szczecin :2014.

WIEŻOWIEC HALEMBSKI

, najwyższy budynek w dzielnicy► HALEMBA, wzniesiony pod koniec l. 70 XX w. na ►PASZKOWYM, przy ►PIERWSZEGO MAJA ULICY

B. i A. Podgórscy, Nazwy terenowe i miejscowe w Rudzie Śląskiej : od Abesynii do Żylety : leksykon toponimiczno-ojkonimiczny z antologią tekstów źródłowych,  Ruda Śląska,  Szczecin :2014.


WILCZA

, nazwa ulicy w ►STAREJ KUŹNICY ZACHODNIEJ, przebieg równoleżnikowy,dł. ok. 500 m; warsztat samochodowy; ferma kurza (zob. też ► HODOWLA).

B. Kopiec Ruda Śląska: zarys dziejów. Cz. 3, Kochłowice, Bykowina, Halemba, Kłodnica, Stara Kuźnica, Wirek. Ruda, 2009.


WILCZEK Karol

(*1881, Stara Kuźnica-†6.01.1966, Ruda Śl.), krawiec, działacz samorządowy i katolicki, (czł. Zarządu Gminnego STARA KUŹNICA WSCHODNIA [1936], w l. 1934-64 w służbie kościelnej – zakrystian w MATKI BOSKIEJ RÓŻAŃCOWEJ PARAFII,; postać znana m.in. z anegdot krążących o nim. sekretarz KATOLICKIEGO STOWARZYSZENIA MĘŻÓW w HALEMBIE

AKAD , zesp. AL 786, Księga pogrzebowa parafii Matki Boskiej Różańcowej,; A. Brzezina [i in.,] Halemba. historia i teraźniejszość parafii Matki Boskiej Różańcowej , Ruda Śląska 1997; inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu parafialnym w Halembie.


WIOSNA LUDÓW

, seria ludowych zrywów rewolucyjnych i narodowych w Europie w l.1848 – 1849; trzy główne nurty: społeczny – dotyczący warstw społecznych chcących polepszenia warunków bytowych; ustrojowy – dotyczący społeczności chcących udziału w rządzeniu państwem,narodowy – dotyczący narodowości walczących o autonomię, niepodległość lub uznanie w danym państwie; na terenie ► HALEMBY, ►KŁODNICY I ►STAREJ KUŹNICY ruchy zbrojne nie zostały odnotowane, lecz ich skutki były tu odczuwalne: wskutek wzmożonej agitacji antyalkoholowej płynącej z Bytomia i Piekar w ►STAREJ KUŹNICY w dziedzinie gospodarki została zamknięta (1848) GORZELNIA; we wszystkich miejscowościach została zniesiona ►PAŃSZCZYZNA, nastapiło ► UWŁASZCZENIE CHŁOPÓW; wprowadzono płodozmian w ►ROLNICTWIE; stosowano koks w hucie w ►STAREJ KUŹNICY, roboty publiczne zapobiegały szerzącemu się włóczęgostwu; w dziedzinie polit. chłopstwo w Halembie udzieliło poparcia ks. Józefowi Szafrankowi w wyborach do parlamentu; w ► PSZCZYŃSKIM KSIĘSTWIE, od 1850 została przywrócona zależność samorządu od księcia pszczyńskiego.
J.Polak, Poczet panów i książąt pszczyńskich. Cz. 2, Od Fryderyka Erdmanna Anhalta do Jana Henryka XV Hochberga. Pszczyna 2007; W Pana Dworakowym; rudzkim kalejdoskopie historycznym / [red. prowadzący Jerzy Horwat]. Ruda Śl 1994

 

WIREK

, środk. dz. ►RUDY ŚLĄSKIEJ , granicząca z ►HALEMBĄ od pn.; historycznie składała się z należących do ►HENCKEL VON DONNERSMARKÓW Nowej Wsi i osady Huta Antonia; ta ostatnia w 1805 została utworzona przy udziale mieszkańców Halemby- przedstawicieli rodów hutniczych (m.in. ►STEUER); więzi gospodarcze dominowały w rozwoju stosunków wzajemnych Halemby z W. ; tamtejsze zakłady: huty: Antonia, Hugo, Fabryka Wyrobów Szamotowych, huty cynku, kopalnie węgla kamienn. (Hildebrand), kolej dawały pracę m. Halemby; w wyniku działalności eksploatacyjnej ►HALEMBA WIREK KOPALNI na terenie W. powstały szyby ►GRUNWALD III oraz bocznica kolejowa; połączenia komunikacyjne oraz targowisko w W. z wieloma sklepami sprzyjały wymianie handlowej; Szpital Hutniczy, liczne apteki (zob. ►LECZNICTWO), przyjmowały pacjentów i klientów z Halemby; więzi wspólnot religijnych: protestanckiej- ewangelicy halembscy od 1902 należą do parafii Odkupiciela w W.; procesje katolickie z MATKI BOSKIEJ RÓŻAŃCOWEJ do kościoła św. Andrzeja Boboli i odwrotnie z okazji odpustów parafialnych (przełom l.50-70 XX w.); oświatowe- szkoły średnie i zawodowe skupiały uczącą się młodzież halembską; H. dostarczała niekiedy kadr nauczycielskich i kierowniczych dla placówek w W. (zob. ► KOZUB Jan); do W. z Halemby w 2012 został przeniesiony ►ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH; kulturalne: dla mieszkańców H. dostępny był teatr, kina przez dziesiątki lat były jedynymi w najbliższej okolicy dostępnymi dla Halembian; Klub Sportowy Wawel jeszcze w l.60. XX w. cieszył się uznaniem kibiców halembskich; na terenie W. leżała cz. ► HALEMBSKIEGO LASU, na tym terenie kopalnia Halemba w 1964 wspólnie z kopalnią Pokój odbudowała ► ZDEBEL.


WIREK KOPALNIE SPÓŁKA AKCYJNA

, jednostka gospodarcza utworzona 1928 z zakładów koncernów Ballestremów, Schaffgotsch i ►HENCKEL VON DONESMARCK; przejęła kopalnie na terenie ►WIRKA; zobowiązała się do nie prowadzenia eksploatacji górniczej pod ► HALEMBĄ i ►KŁODNICĄ. W okresie okupacji hitler. zobowiązanie przestało obowiązywać.

APK, zesp. Okręgowy Urząd Ziemski, sygn. 654; J. Jaros, Słownik historyczny kopalń na ziemiach polskich, Katowice 1984.

WIŚNIOWA

,ul. w STAREJ KUŹNICY WSCHODNIEJ (tzw. KĄTY), dł. ok. 100 m. w XVII-XIX w. siedziba administracji FOLWARKU W STAREJ KUŹNICY; teren leśny przyległy do W. zasobny w jeżyny.
B. Kopiec Ruda Śląska: zarys dziejów. Cz. 3, Kochłowice, Bykowina, Halemba, Kłodnica, Stara Kuźnica, Wirek. Ruda, 2009.

WITAŁA Gwidon

(*14.08.1897.Stara Kuźnica- †7.08.1984, Ruda Śl.), policjant, powstaniec śląski; w 1916 w armii niemieckiej, brał udział w walkach pod Rygą; w 1918 we Francji wstąpił do błękitnej armii gen. Józefa Hallera; od 1919 na Górnym Śląsku, zajmował się przerzutem broni dla powstańców śląskich, organizator placówki ► POLSKIEJ ORGANIZACJI WOJSKOWEJ GÓRNEGO ŚLĄSKA w STAREJ KUŹNICY, d-ca kompanii, w II powstaniu śląskim (walki pod hutą „Pokój”); w ►TRZECIM POWSTANIU ŚLĄSKIM w walkach pod Sławęcicami i Kędzierzynem, Lichynią; ranny, przewieziony do szpitala wojsk. w Inowrocławiu; od 1922 w Policji Państwowej Górnego Śląska – w Mysłowicach i Szopienicach- st. aspirant; 1939 przeprowadził ewakuację policji na granicę polsko-sowiecko, skąd powrócił 4.10.1939; aresztowany przez gestapo, więzień KL Dachau (nr 12680), Oranienburg, Sachsenhausen (nr 31467), podczas ewakuacji obozu wyzwolony przez aliantów pod Schwerinem. Po zakończeniu II wojny światowej pracownik ►SAMOPOMOCY CHŁOPSKIEJ w HALEMBIE, Kochłowicach i gł. księgowy spółdzielni w Rudzińcu k. Gliwic. Mieszkał przy ul ►PIERWSZEGO MAJA, pochowany na ►CMENTARZU KOMUNALNYM W HALEMBIE.

APK, zesp. ZBOWiD Zarząd Okręgowy Katowice, sygn. 644.

Witała Gwidon 19.03.1934 w Szopienicach

WITAŁA Juliusz

(* 14.02. 1873, Borowa Wieś- 9.10.1966, Ruda Śląska), działacz samorządowy, robotnik w hucie Silesia w Lipinach, następnie szewc; powstaniec śląski;  WŁAŚCICIEL TRAFIKI czł. Zarządu Gminy, naczelnik ►GMINY STARA KUŹNICA (1935-1939); czł. Rady Kościelnej przy ►MATKI BOSKIEJ RÓŻAŃCOWEJ W HALEMBIE; w l.1939-1942 w więzieniu w Wadowicach; ojciec Gwidona W. Mieszkał przy ul ks ►SKARGI PIOTRA; pochowany na► CMENTARZU PARAFIALNYM W HALEMBIE.

AKAD zesp. Księga pogrzebowa parafii Matki Boskiej Różańcowej; APK. Wydział Powiatowy Katowice sygn 479. Związek Bojowników o Wolność i Demokracje Zarząd Okręgowy Katowice, sygn. 341; Informacja  ustna Stanisława W., wnuka W.J.

 


Juliusz Witała z żoną

 

WITAŁA Leon

(˟30.12.1902, Stara Kuźnica-†4.12.1984, Ruda Śl., działacz katolicki, współzał. ►TRZECIEGO ZAKONU ŚWIĘTEGO FRANCISZKA przy ►MATKI BOSKIEJ RÓŻAŃCOWEJ PARAFII; działacz ►KATOLICKIEGO STOWARZYSZNIA MŁODZIEŻY MĘSKIEJ; kościelny (od 1927), syn Juliusza ►W., brat Gwidona ►W. Mieszkał przy ►PIOTRA SKARGI ulicy.

Arch. Paraf Matki Boskiej Różańcowej w Halembie; księga zmarłych, t.2; A. Brzezina [i in.] Halemba. historia i teraźniejszość parafii Matki Boskiej Różańcowej ,Ruda Śląska 1997.


WITRAŻE W PODWYŻSZENIA KRZYŻA ŚW. KOŚCIELE W KŁODNICY

, cykl 14 przedstawień pasyjnych nawiązujących do Męki Pańskiej Pana Jezusa, zrealizowanych w 2005 przez Ireneusza Franasika; umieszczone w oknach prezbiterium, nawie kościoła i małych abstrakcyjnych przeszkleniach; ciężar emocjonalny całego przedstawienia niosą dłonie Chrystusa i ludzi uczestniczących w dramacie; kolorystyka kontrastowa: żółto-czerwona i niebiesko-granatowa.

L. Makówka, Najnowsze realizacje witrażowe w kościołach Rudy Śląskiej, w: Sztuka sakralna Rudy Śląskiej, pod red. B. Szczypki-Gwiazdy i M. Lubiny, Ruda Śl. 2005.

Z lewej fundator rodzina Krenczyk. Z prawej Werner i Elżbieta Wesoły

Więcej zdjęć tutaj

WŁOSI   W HALEMBIE

, ok. 100 osób, żołnierzy z armii gen Pietra Badoglio;wziętych do niewoli i osadzonych w obozie jenieckim  w ►STAREJ KUŻNICY (zob. ► AUSCHWITZ III (Monowice)-ALTHAMMER ARBEITS LAGER), rozbrojonych, z zachowaniem  ciemnozielonych mundurów; cieszących się pewną swobodą i sympatią mieszkańców ►HALEMBY, często widywanych w restauracji ►U GOLASZA (jeden z nich był artystą-malarzem i namalował tamże obrazy ze scenami myśliwskimi); kilkunastu opuściło obóz po ucieczce jego strażników; 8  jeńców ukrywających się w piwnicach domów przy ul. ► HALEMBSKIEJ 14, ► PIERWSZEGO MAJA 14 i ►RYBNICKIEJ zostało rozstrzelanych przez żołnierzy sowieckich, pochowanych na ►CMENTARZU (zob. ►CMENTARZ DZIECIĘCY), ekshumowanych w poł. l. 50. XX w.; uratował się Batista Littamê (schronił się na ►PROBOSTWIE PARAFII MATKI BOSKIEJ RÓŻAŃCOWEJ) oraz kilka osób ukrywających się w domu Muskietorza (ul ►KŁODNICKA); po zakończeniu  ►DRUGIEJ WOJNY w HALEMBIE były przypadki małżeństw pol.-w.; niewykluczone, że w. pochodzenia jest nazwisko rodziny Martini (m.in. piekarza Józefa Martini) ze ►STAREJ KUŹNICY występujące tam przed ►PIERWSZĄ WOJNĄ ŚWIATOWĄ;  z okazji Światowych Dni Młodzieży (2016) gościła w Halembie i Kłodnicy grupa ok. 300 osób z rejonu Marche (środkowe Włochy)

A.Ratka. Wybaczyć nie znaczy zapomnieć. O tragicznych zdarzeniach w Halembie w czasie przejścia frontu w styczniu 1945 roku, w: Rudzki Rocznik Muzealny z.12. Ruda Śl. 2013, s.226-241.


Giovanni Batista jedyny włoski jeniec wojenny uratowany w 1945

Giovanni Batista na cmentarzu dziecięcym w Halembie

WODNA

, do 1956 nazwa GRANICZNEJ ULICY.

WOJCIECHA ŚW. PARAFIA

, zorganizowana  w XII w.; pierwotnie przy koścele św. Mikołaja; ok. 1260-1270 przy wbudowanym drugim kościele, pod wezwaniem św. W.; do 1821 w diecezji krakowskiej (do 1334 w dekanacie sławkowskim, do 1450 w ►BYTOMSKIM D. do 1847 w Pszczyńskim i po nasze czasy w Mikołowskim), do 1925 biskupstwa wrocławskiego(Delegatury Biskupiej Górnego Śląska); od 1925 diecezji śląskiej; od 1990 Archidiecezji Katowickiej; w 1847  obejmowała 14 miejscowości, w 1905   w jej skład wchodziły: Gostyń; Kamionka; ►STARA KUŹNICA; ► LIGOTA; ►PANEWNIKI; Piotrowice; Podlesie; Zarzecze; Łaziska Górne, Średnie i Dolne; ►ŚMIŁOWICE; Wilkowyje; Wyry; W 1907 cz. Starej Kuźnicy (w 1923 w całości) przyłączono do ► MATKI BOSKIEJ RÓŻAŃCOWEJ PARAFII W HALEMBIE); w 1912 wyodrębniono parafię p.w. św. Ludwika Króla w Panewnikach; w 1992 Matki Boskiej Częstochowskiej w Śmiłowicach

K. Prus., Z przeszłości Mikołowa i jego okolicy . Mikołów 1997; A. Brzezina [i in.] Halemba. historia i teraźniejszość parafii Matki Boskiej Różańcowej Ruda Śląska 1997; strona internetowa Encyklopedia wiedzy o Kościele katolickim na Śląsku

WOJTUSZEK Michał

(*17.09.05, Kamionka-?) ; działacz samorządowy; do 1939 czł. ►POLSKIEGO ZWIĄZKU ZACHODNIEGO , Związku  Podoficerów  Rezerwy, ►ZWIĄZKU STRZELECKIEGO, ►ZWIĄZKU POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH; od 1922 pracował na kopalni Wujek od 1928 Inspektor Straży Granicznej w Rybniku; uczestnik wojny obronnej Polski od 1940 w obozie jenieckim (Iserlohn), Fabryka Wędlin w Chorzowie; po 1945 w Polskiej Partii Robotniczej; w Gminnym Komitecie Pomocy Ofiarom Hitleryzmu, w Kłodnicy. ►SAMOPOMOCY CHŁOPSKIEJ,  KS ►UNIA KŁODNICA;  w l. 1947-1948 naczelnik ►GMINY HALEMBA do 1948; po 1948 czł. Komisji Planowania Gminnej Rady Narodowej w Halembie

APK, zesp.: Gmina Halemba sygn.8;  Starostwo Powiatowe Katowice, sygn. 578


WOLNE BYTOMSKIE PAŃSTWO STANOWE

, utworzone 14.11.1697 przez Leopolda I Habsburga; na mocy wydanego statutu pan Bytomia Leon Ferdynand ►HENCKEL VON DONNERSMARCK (za zasługi dla Cesarstwa) i jego potomkowie (tytuł wolnego pana był dziedziczony na zasadzie senioratu) podlegali bezpośrednio cesarzowi w Wiedniu lub Sądowi Odwoławczemu w Pradze, z pominięciem struktur pośrednich; znaczenie W.B.P.S. uległo zmniejszeniu po utworzeniu ►LANDRATURY BYTOMSKIEJ, W.B. P. S uległo likwidacji w okresie ►WIOSNY LUDÓW; tytuł wolnego pana bytomskiego został zachowany.

Kuzio-Podrucki A., Henckel von Donnersmarckowie. Kariera i fortuna rodu, Bytom 2004.

 

WOLNOŚCI

w 1945 nazwa ►PAKUŁY ALBERTA ulicy.

B. Kopiec Ruda Śląska: zarys dziejów. Cz. 3, Kochłowice, Bykowina, Halemba, Kłodnica, Stara Kuźnica, Wirek. Ruda, 2009.,

WOLNOŚCI

, nazwa  ulicy► BURSZKI Pawła w ► KŁODNICY  w l. 30. XX w. i w l.1945-1950 .

APK, zesp. Starostwo Powiatowe Katowice, sygn. 64;  B. Kopiec Ruda Śląska: zarys dziejów. Cz. 3, Kochłowice, Bykowina, Halemba, Kłodnica, Stara Kuźnica, Wirek. Ruda, 2009.

WOLNOŚCI PLAC

, nazwa niewielkiego placu w centrum ►KŁODNICY (II poł. l. 40. XX w.) na przecięciu ul. ►KŁODNICKIEJ i ►KOCHŁOWICKIEJ; ► GOSPODA KŁODNICKA

B. Kopiec Ruda Śląska: zarys dziejów. Cz. 3, Kochłowice, Bykowina, Halemba, Kłodnica, Stara Kuźnica, Wirek. Ruda, 2009.

WSCHODNI

, pierwotna nazwa szybu ►SZYMON przy kopalni HALEMBA-WIREK L. Kuś, R. Marek, 10 lat Kopalni Węgla Kamiennego "Halemba" : Ruda Śląska, lipiec 1967 r

WSZYSTKICH ŚWIĘTYCH PARAFIA

, pierwotna parafia w Bielszowicach, ustanowiona w XV w. przed 1648 hipotetycznie ze względu na bliską odległość mogli do tamtejszego drewnianego kościoła uczęszczać mieszkańcy ►HALEMBY; w 1890 otrzymali w darze organy należące do tego kościoła (nieistniejącego), zob. ►HRUBY Jan.

J. Knosalla, Dekanat Beuthen O/S [Oberschlesien] in seinem Schlesischen Teil, Katowice 1935.


WYBORY KOMUNALNE 1926

odbyły się 14.11. 1926; w ►HALEMBIE na 837 uprawnionych, głosy oddało 799 osób zwycięstwo odniósł ►ZWIĄZEK OBRONY GÓRNOŚLĄZAKÓW 5 z 9 mandatów, (Narodowa Partia Robotnicza – 3, Chrześcijańska Demokracja – 1); w ►STAREJ KUŹNICY na 388 w W.K. brało udział 368 osób zwycięstwo odniósł Blok wyborczy różnych ugrupowań gospodarczo-społecznych (462 głosy); w Kłodnicy z blok ten uzyskał 529 głosów. W Halembie doszło do zmiany naczelnika gminy miejsce Jana BURKA zajął Paweł ►ERNST; W ► KŁODNICY zwycięstwo odniosły ugrupowania rodzącej się sanacji związane z Bezpartyjnym Blokiem Współpracy z Rządem i Narodowo-Chrześcijańskim Zjednoczeniem Pracy (przedstawiciele: Franciszek ►BUJOCZEK, Franciszek ► BURSZKA, Augustyn ►GALIOS, Emanuel ►GRUSZCZYK, Franciszek Gruszczyk, Piotr ZDEBEL); drugim silnym ugrupowaniem była ►POLSKA PARTIA SOCJALISTYCZNA (Jan Bubała II, Franciszek HUBRYCH, Karol ► HUBRYCH, Józef Kubaty).
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski, sygn. 220; D.Sieradzka. Samorząd komunalny województwa śląskiego : 1922-1939, Katowice 1991.


WYBORY SAMORZĄDOWE 1990

, pierwsze wolne wybory do samorządu miasta Rudy Śląskiej przeprowadzone 22.05.1990, zakończyły się niepowtarzalnym sukcesem wyborczym dz. HALEMBA, w samodzielnym okręgu nr 6 obejmującym tylko jedną dzielnicę: radnymi zostali: Bożena Chmielewska, Marian ►DĄBROWSKI, Stanisław Kiermes, Erwin Nowak, Jerzy Orenowicz, Zygmunt Żymełka, który został powołany na prezydenta miasta Rudy Śląskiej , Marian Dąbrowski, i Werner Wesoły zostali wiceprezydentami. Delegatami do Sejmiku Samorządowego województwa katowickiego zostali Stanisław Kiermes i Marian Dąbrowski.

15 lat samorządu lokalnego / [red. Adam Nowak], Ruda Śl. 2005.


WYBORY SAMORZĄDOWE 1994

, drugie wolne wybory do samorządu miasta Rudy Śląskiej przeprowadzone19.06.1994 Radnymi dzielnicy zostali : Krzysztof Biegański, Marian ►DĄBROWSKI, Stanisław Kiermes,, Róża Krzyścik, Zygmunt Żymełka; reprezentowali oni ►SAMORZĄDOWY BLOK WYBORCZY ►HALEMBY I, ►HALEMBY II, ►KŁODNICY I ►KUŹNIC; Zygmunt Żymełka został na drugą kadencję wybrany prezydentem miasta Ruda Śląska

 

WYBORY SAMORZĄDOWE 1998

Zorganizowane w XI 1998; z okręgu III obejmującego dzielnice Halemba –Bielszowice zostali wybrani: przedstawiciele : Marian ►DABROWSKI, Tadeusz Grozmani, Bogusława Kansy, Jan Mucha, Kazimierz Myszur, Erwin Nowok, Teodor Wawoczny, Zygmunt Żymełka.

15 lat samorządu lokalnego / [red. Adam Nowak], Ruda Śl. 2005.


WYBORY SAMORZĄDOWE 2002

, zorganizowane w XI 2002; z okręgu III obejmującego dzielnice Halemba –Bielszowice zostali wybrani: przedstawiciele : Tadeusz GROZMANI, Bogumiła Kansy, Andrzej Stania, Danuta Pietraszewska, Jan Mucha, Andrzej Garus; po wyborze Andrzeja Stani na prezydenta jego miejsce zajął Adam Wieczorek.

„Wiadomości Rudzkie” 2002, nr 44.

 

WYBORY SAMORZĄDOWE 2006

, przeprowadzone 12.11. 2006. W ich wyniku radnymi z ►HALEMBY zostali: Jan Mucha, Witold Hanke, (wspólnie dla Rudy Śląskiej); Bogusława Kansy, (Platforma Obywatelska) Kazimierz Myszur, (Prawo i Sprawiedliwość) Tadeusz Grozmani (Platforma Obywatelska), Dariusz Potykała (SLD).

Wiadomości Rudzkie 2006, nr 43, 47.


WYBORY SAMORZĄDOWE 2010

,przeprowadzone 19.11.2010; radnymi z HALEMBY zostali: Tadeusz Grozmani, (Platforma Obywatelska), Witold Hanke (Porozumienie dla Ruda Śląskiej). Jan Mucha (Rodzina Rudzka), Kazimierz Myszur (Prawo i Sprawiedliwość), Dariusz Potyrała Sojusz Lewicy Demokratycznej, Michał Wieczorek (Platforma Obywatelska).

Wiadomości Rudzkie 2010 nr 47.


WYBORY SAMORZĄDOWE 2014

, zorganizowane w XI 2014; radnymi halembskimi zostali: Witold Hanke, Kazimierz Myszur, Sławomir Ochliński, Dariusz Potyrała, Michał Wieczorek; przewodniczącym Rady Miasta został Kazimierz Myszur.

25 lat Samorządu Terytorialnego Ruda Śl.2015

 

WYCIĘTE

, nazwa topograf. ; tereny► LASU HALEMBSKIEGO  rozciągającego się pomiędzy ►CMENTARZEM KOMUNALNYM na pd. i drogą leśną do ► ZDEBLA pozbawionego zadrzewienia po 1934 w związku z budową fortyfikacji ►SZYB ARTUR; w 1945 obszar ten miejscem pogromu wojsk hitler. (zob. ► ARMII CZERWONEJ DZIAŁALNOŚĆ W 1945); nazwa funkcjonwała do l. 70-80 XX w.

Wypas bydła na Wyciętym( l 40 XX w.)


WYDZIAŁ  POWIATOWY  KATOWICE

kolegialna jednostka samorządu terytorialnego na szczeblu powiatowym; złożona   z przewodniczącego, (starosta powiatowy z urzędu) ,  6 czł. stałych; podstawą prawną było rozporządzenie wojewody śląskiego z 17.06.1922 w przedmiocie ustroju powiatowego województwa śląskiego (DZ.U. Śl. Nr 1, poz. 2). Rozporządzenie postanawiało, że ustawa pruska z 13 12.1872 zachowuje nadal moc obowiązującą na górnośląskiej części województwa śląskiego. Pruskie sejmiki (Kreistage) i wydziały powiatowe (►KREISAUSSCHÜSSE) zostały rozwiązane , a w ich miejsce powołano komisaryczne wydziały powiatowe, które przejęły obowiązki i prawa sejmików powiatowych.  W.P. pomagał staroście w wykonywaniu prawa nadzoru nad samorządem niższego szczebla, był również sądem administracyjnym I instancji oraz wykonywał przewidziane prawem funkcje organu administracji państwowej. Zakres działania wydziału powiatowego obejmował: uchwalanie budżetów, finanse komunalne, podatki i opłaty terenowe, nadzór nad gminami miejskimi i wiejskimi, drogi powiatu, sądownictwo administracyjne, sądownictwo pracy (do 1936).Organami  W.P były:  Powiatowy Zarząd Drogowy, Powiatowy Komitet do Spraw Bezrobocia. Organizacja Komitetu opierała się na ustawie z 18 07. 1924 o zabezpieczeniu na wypadek bezrobocia (Dz.U. RP z 1932, Nr 58, poz. 55), której moc została rozciągnięta na teren województwa śląskiego uchwałą Rady Wojewódzkiej z 27.01.1924 roku oraz rozporządzeniem Ministra Pracy i Opieki Społecznej z 1.10 1924; od  1.05. 1933 Powiatowy Komitet Lokalny Funduszu Pracy. Przy wydziałach powiatowych działały również Powiatowa Kasa Komunalna i Powiatowa Kasa Oszczędności, Biuro Wydziału Powiatowego dzieliło się na oddziały: Ogólny, Samorządowy, Budżetowo- Finansowy, Rachunkowy, Techniczny.Terytorialnie obszar działania Wydziału Powiatowego w Katowicach pokrywał się z obszarem dawnego pruskiego Wydziału Powiatowego (Kreisausschusse Kattowitz). Po zniesieniu powiatu rudzkiego ustawą z 15.02. 1924  do ►KATOWICKIEGO POWIATU wcielono gminy: Bielszowice, Kończyce, Makoszowy i Pawłów. Od  7.03. 1939 gminy: Chropaczów, Godula, Lipiny, Nowy Bytom, Orzegów, Ruda i Świętochłowice z dawnego powiatu świętochłowickiego; gminy ►PANEWNIKI i Piotrowice z ► PSZCZYŃSKIEGO POWIATU

http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/;


WYGODA

Nazwa topograf. w obrębie ►BOROWEJ WSI, w granicach ►MIKOŁOWA; pierwotnie kolonia ►STAREJ KUŹNICY (wg Podgórskich), lub Paniów (wg P. Noparlika); jednodworcza, od 1792 w. wieś z karczmą i zabudowaniami mieszkalnymi; na skrzyżowaniu drogi Bytom-Cieszyn (zob. ►GOŚCINIEC) i Mikołów –Gliwice; miejsce poboru ►MYTA; 7 mieszk. (1871) w 1 domu; w okresie międzywojennym rozbudowana; siedziba gminy Borowa Wieś; na trasie przemarszu więźniów obozu koncentracyjnego Auschwitz; duże zniszczenia po zajęciu miejscowości przez Armię Czerwoną  (I 1945); do 1967 w granicach ► MATKI BOSKIEJ RÓŻAŃCOWEJ PARAFII W HALEMBIE;  nieistniejąca wieża trangulacyjna, krzyż przydrożny, stacja benzynowa, szyb kopalni Bielszowice-Zabrze W.

P. Noparlik, Historia szkoły w Mikołowie-Borowej Wsi na tle dziejów miejscowości. Mikołów 2009; B. i A. Podgórscy, Nazwy terenowe i miejscowe w Rudzie Śląskiej : od Abesynii do Żylety : leksykon toponimiczno-ojkonimiczny z antologią tekstów źródłowych, Ruda Śląska, Szczecin : 2014.

WYMYSŁÓW

, przysiółek ►PANEWNIK na pradawnym gruncie ►STAREJ KUŹNICY, pomiędzy Ślepiotką a ►KŁODNICĄ; pierwsza wzmianka (1681) o mieszkance W. Jadwidze Mrowcowej w kościele św. ►WOJCIECHA W MIKOŁOWIE; zaznaczony na ►HOMANNA MAPIE; w 1951 wraz z ►PANEWNIKAMI przyłączony do Katowic; ludność rolnicy; nieliczne zabudowania wiejskie dochowały się do I dekady XXI w.

Zarys dziejów Ligoty i Panewnik od zarania do czasów współczesnych : praca zbiorowa / pod red. Grzegorza Płonki. Katowice 2010.

WYSZYNKU LOKALE

, pierwszymi w. l. były KARCZMY; (ich rozwój towarzyszył gospodarce feudalnej; należały do RZEMIOSŁA wiejskiego; karczmarzami byli CHŁOPI (głównie ZAGRODNICY); w gospodarce kapitalistycznej w.l. nadal tworzono w pobliżu GOŚCIŃCA, i innych głównych dróg danej miejscowości ich działalność nie ograniczała się na pocz. XX w. jedynie do propinacji; gospody, zajazdy i szynki stały się stopniowo zalążkiem kulturalnej działalności (pocz. TEATRU AMATORSKIEGO); licencji na ich prowadzenie udzielał landrat (katowicki, pszczyński); w HALEMBIE pierwsze szynki (w l. 80. XIX w.) należały od 1871 do Karla Grimla (Grymla ?) Karoliny Bohla (1882); na przełomie XIX – XX w. Wiktor Kroll; właścicielami była też ŻYDOWSKA LUDNOŚĆ (Max Bändel); na pocz. XX w. rozpoczął najbardziej znany właściciel w.l. w HALEMBIE- Victor Golasch (zob. U GOLASCHA); w KŁODNICY rozwój W.L. został zapocz. (1901), zob. GOSPODA KŁODNICKA; dalszy rozwój W.L. miał miejsce po przyłączeniu Górnego Śląska do Polski (U ZIMNEGO, WAWRZYNEK, Franciszek Czaja (1933) i NOWY ŚWIAT); W.L. stały się miejscem zebrań organizacyjnych, i ćwiczeń TOWARZYSTWA GIMNASTYCZNEGO SOKÓŁ HALEMBA; po 1945 zostały uznane za PONIEMIECKIE MIENIE; jeden z lokali został przekazany na DOM KULTURY, inne zaczęły co raz bardziej podupadać jak restauracja Myśliwska i przekształciła się w „mordownię”; podobną opinię miała utworzona w l. 60 XX w. Oaza; pierwsze oznaki ożywienia związane były ze specjalizacją w.l.; na pocz. l.70. XXw. w miejscu dawnego Wawrzynka powstał bar piwny „Pod Lasem”, na osiedlu HALEMBA II – BALATON, ; przełomem były l. 90. XX. i pierwsza dekada XXI w.; z tego okresu pochodzą bary piwne i puby: „Kośmider”, Przysmak, STODOŁA, „U Augusta”, „Roksana”, „U Zagłoby” restauracje „Wiśniowy Sad”, „Rozruch”, „Vertigo”, AS, Przy bramie”, domy przyjęć okolicznościowych: „EDEN” , Złota Róża, Stara Kuźnia, Tradycja i in.

APK , zesp. Landratura Katowice, sygn. 129, B. Kopiec Ruda Śląska: zarys dziejów. Cz. 3, Kochłowice, Bykowina, Halemba, Kłodnica, Stara Kuźnica, Wirek. Ruda, 2009.; B i A. Podgórscy, Nazwy terenowe i miejscowe w Rudzie Śląskiej : od Abesynii do Żylety : leksykon toponimiczno-ojkonimiczny z antologią tekstów źródłowych, Ruda Śląska, Szczecin :2014; Księga adresowa Polski wraz z W. M. [Wolnym Miastem] Gdańskiem dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1929; Księga Adresowa Województwa Śląskiego. Katowice 1949;  J. Luppa , Adressbuch des Kreises Pless mit Kalender : fur das Jahr 1906 / auf Grund amtlichen Materials; www .rudaslaska.pl/czas-wolny/restauracje/



Plan gospody Franciszka Czaji .

Odcisk tłoka pieczętnego właściciela jednej z gospód w Halembie

Restauracja u Noconia(przed 1922)

 

WYWIOŁ Augustyn

(*8.08.1898, Halemba-†1.11.1964, Ruda Śl.), powstaniec śląski; maszynista kolejowy na kopalni Wanda w Nowym Bytomiu; w l.1939-1945 w Elektrowni Zabrze; uczestnik PIERWSZEJ WOJNY ŚWIATOWEJ (1917-1919) na frontach francuskim i rosyjskim; uczestnik II i III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO, czł. Koła ZWIĄZKU POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH W HALEMBIE, ZWIĄZKU WETERANÓW POWSTAŃ ŚLĄSKICH, ZWIĄZKU BOJOWNIKÓW O WOLNOŚĆ I DEMOKRACJĘ. Mieszkał przy ul. ROLNICZEJ, pochowany na CMENTARZU PARAFIALNYM W HALEMBIE.

Materiały dot. W.A. w posiadaniu Marii Ostry.


WYZNANIOWE STOSUNKI

, dominującą od zarania dziejów ►HALEMBY, ►KŁODNICY, ►STAREJ KUŹNICY, była religia katolicka (zob. ►KATOLICKIE WYZNANIE); osiedleni na tych terenach mieszkańcy ►HALEMBSKIEJ KUŹNICY i ► KUŹNICY STAREJ wypełniali praktyki religijne w ramach wielkich parafii ► MAŁGORZATY ŚW. W BYTOMIU lub ►WOJCIECHA ŚW. PARAFII W MIKOŁOWIE (postulat księcia raciborskiego ►MIKOŁAJA II, (1396) budowy świątyni w Starej Kuźnicy z niewiadomych względów nie został przez mistrza ►HENRYKA zrealizowany; ►PROTESTANCKIE WYZNANIE, forowane od XVI w. przez PROMNITZÓW w ►WOLNYM STANOWYM PAŃSTWIE PSZCZYŃSKIM na pn. jego obrzeżach przyjmowało się opornie i po zakończeniu ►TRZYDZIESTOLETNIEJ WOJNY stosunkowo najszybciej wystąpił tu regres (►WOJCIECHA ŚW. KOŚCIÓŁ W MIKOŁOWIE); na ziemi bytomskiej gorliwym propagatorem reformacji był ►JERZY HOHENZOLLERN i sojusznicy katolickiego cesarza –►HENCKEL VON DONNERSMARCKOWIE; wobec urzędowego wspieranego protestantyzmu (►WSZYSTKICH ŚWIĘTYCH KOŚCIÓŁ W BIELSZOWICACH, ►TRÓJCY PRZENAJŚWIĘTSZEJ KOŚCIÓŁ W KOCHŁOWICACH) u katolików nadal istniała potrzeba praktykowania liturgii rzymskokatolickiej – wypełniał ją częściowo ►PUSTELNIK; po ogłoszeniu traktatów wersalskich od 1648 powstała katolicka ►TRÓJCY ŚWIĘTEJ PARAFIA W KOCHŁOWICACH a kościół z rąk ewangelików przeszedł w ręce katolickie; przez kilka lat istniała też kaplica w ►PAŁACYKU DONNERSMARCKÓW W HALEMBIE. Sprowadzona z głębi w 1718 grupa 17 mistrzów ►HUTNICTWA, luterańska uległa asymilacji (jeden z majętnych jej przedstawicieli był nawet fundatorem katolickiego kościoła w Kochłowicach); na pocz. XIX w. struktura wyznaniowa przedstawiała się następująco: w Halembie: 385 (1830), 936 (1891), 4480 (1936), 5,6 tys. (1947) katolików; 15 (1830), 37 (1891), 40 (1936), 15 (1947) protestantów; w Kłodnicy; 381 (1891), 781 (1936), 1,5 tys. (1947) katolików; 12 (1947) ewangelików w Starej Kuźnicy 157 (1891), 1,1 tys. (1947) katolików, 3 (1947) ewangelików; w II pol. XIX w. pojawiła się przejściowo ludność wyznania mojżeszowego (zob. ► ŻYDOWSKA LUDNOŚĆ); 6 przedstawicieli (1891) w Halembie, 7 w Starej Kuźnicy, po zakończeniu ►DRUGIEJ WOJNY ŚWIATOWEJ nowością były mniejszości wyznaniowe Świadkowie Jehowy (na przełomie XX-XXI w. zbór przy ul ►NOWY ŚWIAT), Adwentyści Dnia Siódmego.

AKAD, zesp. Księga pogrzebowa parafii Matki Boskiej Różańcowej w Halembie; A. Brzezina [i in.,] Halemba. historia i teraźniejszość parafii Matki Boskiej Różańcowej , Ruda Śląska 1997; J.A. Badura. Ewangelicy na Ziemi Pszczyńskiej / J.Bańka. Dekanat pszczyński w czasie reformacji protestanckiej i odrodzenia katolickiego na tle stosunków kościelnych Śląska / Dzieło łaski Boga : Diecezja Katowicka Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP : (historia i współczesność) / [aut. tekstów Szymon Czembor et al. ; zespół red. Tadeusz Szurman et al.].Katowice 2013; Schematismus des Bisthums Breslau und des ihm Annectirten Delegaturbezirkes. Fur das Jahr 1891; Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, J. G. Knie Stadt und andern Orte der Konigl. Preuss. Provinz Schlesien, mit Einschluss des ganzen jetzt zur Provinz gehorenden Markgrafthus Ober-Lausitz, und der Grafschaft Glatz, nebst beigefugter Nachweisung von der Eintheilung des Landes nach den verschiedenen Zweigen der Civil-Verwaltung mit drei besonderen Tabellen / verfasst von; durchgesehen , Breslau : 1830; Rocznik Diecezji Katowickiej. Katowice 1947; Rocznik Diecezji śląskiej Katowice 1936.

WYZWOLENIA ULICA

, w l. 1945-1955 nazwa ulicy ►NOWY ŚWIAT.

B. Kopiec Ruda Śląska: zarys dziejów. Cz. 3, Kochłowice, Bykowina, Halemba, Kłodnica, Stara Kuźnica, Wirek. Ruda, 2009.

WYŻYNNA

,, zob.► HALEMBY KŁODNICY STAREJ KUŹNICY ULICE


WZEMICH

firma zał.1981 przy ul. NOWY ŚWIAT przez Piotra Michała; początkowo jako filia Częstochowskiej Fabryki Zabawek (samochody z plastyku); producent form wtryskowych do wytwarzania bardzo szerokiej gamy produktów z (i przetwórstwa) tworzyw sztucznych, ślusarstwa narzędziowego, (wykrojniki , tłoczniki); 25 pracowników; eksport do Niemiec, Francji i Holandii.
Witraż Rudzki : rocznik informacyjno-teleadresowy Ruda Śląska na rok 1998./ [red. Krystian Gałuszka, Grzegorz Sikora]. http://www.wzemich.pl/firma.html;


WZGÓRZE 299

, wzniesienie w rejonie ►ARTURA SZYBU, na granicy ►KOCHŁOWIC i ► KŁODNICY; zamykało drogę radoszowską do Katowic; na pd. flance grupa 3 schronów, kontrolowało wyjście z lasu w gminie ►KŁODNICA  do ► KOCHŁOWIC,  zabezpieczało przed wyjściem na tyły punktu oporu ►SZYB ARTURA. Jeden z najsilniej ufortyfikowanych odcinków w ►ZESPOLE WAROWNYM ŚLĄSK, zapobiegło bezpośredniemu uderzeniu wojsk niemieckim na ►HALEMBĘ,   Kłodnicę i  Kochłowice a w konsekwencji na Katowice; obecnie  W. 299 przecina autostrada ►A – 4.

W. Steblik, Armia "Kraków" 1939, Warszawa 1989.

WZGÓRZE 304

, wzniesienie na pd. od Radoszów ufortyfikowane, wspólnie ze► WZGÓRZEM 299; 1.09.1939 skutecznie odstraszało wkroczenie wojsk hitler. do ► KOCHŁOWIC i rejon przemysłowy; spełniało rolę flankowego rygla.

J.Przemsza-Zieliński, Śląski front '39 : obrona Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego we wrześniu 1939 roku, Sosnowiec - Katowice, 1999.

 

 

 


Prześlij wiadomość.

 

 

ABCDEFGHIJKLŁMNOPRSŚTUVWZŹŻ

 

Poprawiony: niedziela, 04 września 2016 18:52